MENGAPA MESTI MENGIKUT MAZHAB (2).
Bagi orang awam dan orang yang belum layak sebagai seorang mujtahid mutlak, maka adalah jatuh wajib bermazhab mengikut pandangan jumhur ulamak. Umumnya, golongan Ahlu Sunnah Wal Jamaah adalah bebas untuk mengikut mana-mana mazhab yang telah diiktiraf oleh Ahlu Sunnah Wal Jamaah dalam bab beribadat iaitu
1. Mazhab Hanafi
2. Mazhab Maliki
3. Mazhab Syafie
4. Mazhab Hanbali
Terjadinya mazhab dalam Islam adalah kerana setiap kata-kata, perbuatan, dan kehidupan Rasulullah SAW tidak direkodkan ataupun dikitabkan oleh sahabat-sahabat Rasulullah SAW. Seperkara lagi, apabila baginda SAW wafat, bukan semua sahabat yang boleh menjadi rujukan para sahabat lain ketika itu dalam mengambil satu-satu hukum ugama. Mengikut sejarah terdapat sekumpulan sahabat yang boleh berijtihad mengikut ilmu dan pemahaman mereka yang mereka perolehi dari Rasulullah SAW, diantaranya ialah:
1. Khulafa' Ar-Rasyidin - Sayyidina Abu Bakar, Sayyidina Omar, Sayyidina Othman dan Sayyidina Ali.
2. Isteri Rasulullah SAW - Sayyidatina Aisyah RH
3. Beberapa sahabat yang lain seperti Anas bin Malik, Ibnu Omar, Ibnu Abbas, Ibnu Mas'ud dsb.
Ada juga dikalangan sahabat yang kuat menggunakan hukum ra'yi ataupun ijtihad dalam mengeluarkan sesuatu fatwa, dan beliau amat ahli serta mahir dalam penggunaakan hukum ra'yi, dan beliau adalah Ibnu Mas'ud RA. Ibnu Mas'ud RA adalah diantara sahabat kecil yang sebaya dengan sahabat kecil yang lain seperti Ibnu Omar, Ibnu Abbas dan dan nama mereka semuanya adalah Abdullah. Ibnu Mas'ud boleh dikatakan bersama Rasulullah SAW hampir seluruh masa kecil dan remajanya, dan beliau dihantar ke Kufah pada zaman Sayyidina Omar ibnu Khattab (kalau tak silap saya) sebagai wakil governor disana. Maka di Kufah pulalah berkembang ilmu fekah mengikut kaedah-kaedah Ibnu Mas'ud RA, dan susur galur tersebut sampai kepada Imam Abu Hanifah ataupun Abu Nu'man Bin Thabit pengasas Mazhab Hanafi.
Manakala Anas bin Malik RA pula yang menjadi khadam kepada Rasulullah SAW sehingga akhir hayat baginda SAW tinggal di Madinah dan mempunyai seorang khadam yang bernama Nafi', dimana Nafi' ini menjadi guru kepada guru Imam Malik bin Anas, maka disini pula timbul keadah "Hukum yang berdasarkan kepada Adat Ahlu Madinah" yang diasaskan oleh Imam Malik bin Anas. Ini adalah kerana tempoh hidup diantara guru Imam Malik dengan Anas bin Malik RA tidak jauh, malah dikatakan mengikut sejarah Imam Malik sempat berguru pula dengan tabiin.Begitulah juga sejarah-sejarah para sahabat yang lain, yang mana mereka ini bertaburan diserata pelosok dunia mengembangkan syiar Islam kepada sekelian ummah. Umpamanya, mengikut sejarah Ibnu Abbas RA pula bermukim di Mekah Al-Mukarramah sepanjang hayat beliau dan dari situ pula lahirlah ulamak pendiri mazhab iaitu Imam Muhammad bin Idris As-Syafie, atau lebih dikenali sebagai Imam Syafie. Begitu juga dengan sejarah Imam Hanbali.
Kaedah-kaedah yang digunakan oleh para Imam pendiri mazhab sebenarnya bukanlah asing, ianya telah digunakan oleh para sahabat dan tabiin sebelum mereka. Umpamanya dalil berijtihad ataupun hukum ra'yi kesemua imam mazhab mengatakan boleh berijtihad adalah disebabkan mereka bersandar pada satu hadis yang masyhur ketika Rasulullah SAW mengirim Muaz bin Jabal sebagai wakil baginda ke suatu daerah dimana baginda SAW bertanyakan apakah panduan yang beliau akan gunakan ketika bertugas, maka sahut Muaz bin Jabal beliau akan gunakan Quran dan Hadis dan sekiranya tidak terdapat darinya maka beliau akan berijtihad berdasarkan kepada kehendak Al-Quran dan Hadis.
Jika kita selusuri sejarah Imam 4 mazhab, kesemua mereka hafal beribu-ribu buah hadis dan disamping itu pula mereka hafal Al-Quran sejak dari kecil lagi. Mereka pula berguru dengan sekian ramai ulamak-ulamak yang muktabar dizaman mereka dan mereka juga fasih dalam setiap nahu, sarof dan balaghoh dalam bahasa Arab. Jadi bolehlah saya mengatakan mereka telah berjasa besar dalam umat Islam itu sendiri dan memang tidak dapat dinafikan bahawa memang terdapat sedikit khilafiyyah dalam menafsirkan satu-satu hadis diantara imam tersebut, namun perbezaan mereka tidaklah sampai menjadi pertikaian lidah yang menyebabkan berpecahnya umat Islam. Kita lihat sahaja, Daulah Abbasiyyah ketika itu berpegang kepada ajaran Imam Hanafi dimana Qadi Abu Yusof salah seorang anak murid kanan Imam Abu Hanifah menjadi penasihat agama kepada Khalifah Abbasiyyah dan ketika itu pula Imam Syafie dan Maliki masih hidup, dan mereka pula tidak sedikitpun mempertikaikan akan fatwa-fatwa yang dikeluarkan oleh mazhab Hanafi, sebab mereka juga maklum akan kaedah-kaedah yang digunakan oleh mazhab Hanafi, dimana ianya juga menjadi sebab bagi Imam Syafie untuk keluar merantau ke Kufah dari Madinah untuk mempelajari akan kaedah ra'yi tersebut. Tambahan pula, ketika Imam Syafie menjadi imam kepada pengikut-pengikut Imam Hanafi di Kufah, beliau tidak membawakan bacaan Qunut ketika sembahyang subuh kerana menghormati akan pandangan Imam Hanafi, dan apabila Imam Syafie pulang ke kampungnya beliau pula membacakan Qunut pada pengikut-pengikut beliau ketika sembahyang Subuh.
Mengikut satu riwayat Imam Malik pernah ditanyakan oleh Khalifah Harun Ar-Rasyid, agar diselaraskan kesemua negeri-negeri Islam mengikut pandangan Imam Malik bin Anas, namun ianya tidak persetujui oleh beliau kerana menurut beliau ianya akan menyebabkan kesukaran kepada umat Islam sekiranya hanya menerimapakai pandangan beliau sahaja.
Apabila umat Islam semakin meluas, maka pemahaman terhadap Islam itu menjadi bermacam-macam, maka kita seharusnya merasa bersyukur bahawa dengan wujudnya Imam 4 mazhab tadi sedikit sebanyak telah memudahkan kita dalam urusan ibadat seharian. Jika tidak, kita terpaksa membuka kitab Al-Quran dan Hadis yang dalam berbahasa Arab, yang mana kemungkinan besar kita tidak akan dapat mendapat akan maksud pengertian yang sebenar, dan dikhuatiri akan terpesong dari maksud ayat yang sebenar, ini akan menjadi lebih bahaya. Tidak semua orang tahu akan ilmu mustalah hadis, tidak semua pula arif akan jenis-jenis ayat dalam Al-Quran, dan bermacam-macam lagi. Jika perkara ini dibiarkan, maka kita akan dapati dengan mudah dalam satu rumah orang-orang akan berwuduk dengan pelbagai cara dan fesyen, dan masing-masing akan berkata bahawa dialah lebih faham akan maksud Quran dan hadis, kita akan dapati pelbagai cara orang bayar zakat, pelbagai cara orang berkahwin, kahwin mutaah dibenarkan, dan bermacam-macam ragam ibadat yang bakal dilakukan oleh manusia. Yang inilah yang amat dikhuatiri oleh ulamak-ulamak dahulu ketika mereka berperang dengan golongan yang anti-mazhab ataupun la-mazhabiyyah. Penghujungya, umat Islam dalam satu keluarga pun akan bergaduh sesama sendiri. Kita sendiri boleh bayangkan keadaan begitu apabila semua orang boleh menafsirkan Quran dan Hadis dengan cara sendiri.
Kita sepatutnya maklum bahawa setiap perbahasan mengenai ibadat sudah pun ada keputusannya dalam mazhab yang empat, jadi terpulanglah kita nak mengikut yang mana. Sekiranya kita tak suka kepada Qunut, dan rasa susah untuk mengamalkannya kita boleh ikut mazhab Hanafi ataupun Hanbali. Akan tetapi janganlan ambil bab Qunut sahaja, sekiranya kita memilih Hanbali disebabkan kita yakin bahawa pendapat Imam Hanbalilah lebih bagus dari Imam Syafie dlaam bab Qunut, maka kita wajib untuk ikut keseluruhan cara ibadat mazhab Hanbali, bermula dari bab taharahnya sehinggalah pada bab batalnya, begitu juga yang lain. Jangan buat ikut sedap hati, mana terasa nak pakai, kita petik pandangan mereka mengikut kesesuaian hawa nafsu kita, sesudah itu kita canangkan ianya mengikut Quran dan Hadis. Ini satu pendapat yang melampaui batas, dan tidak wajar untuk diterima.
Kita lihat pula dikalangan orang Melayu di Nusantara baik di Malaysia, Indonesia, Brunei, Patani, dan di Mindanao sebab musabab mazhab Syafie lebih diterima dan ianya pula dikembangkan oleh ulamak-ulamak Syafiyyah yang terdiri dari kalangan ulamak-ulamak Arab dari Hadramaut, Gujarat, dan malah dikalangan bangsa Melayu itu sendiri. Umat Melayu ini jika dikaji latarbelakang mereka, adalah satu golongan yang amat patuh dalam beragama. Mereka akan cuba sedaya upaya untuk menjadi seorang muslim yang taat beragama, maka disitulah kenapa mazhab Syafie lebih diterima, kerana mengikut keterangan Ibnu Batutah seorang pengembara Islam yang sempat singgah disebuah negeri Melayu, beliau menyatakan bahawa beliau sempat bertemu dengan seorang raja yang adil lagi amat alim dalam mazhab Syafie. Mengikut kajian saya pula, mazhab Syafie adalah halus, dan setiap isu dan permasalahan telah diperbincangkan dengan lebih mendalam oleh ulamak-ulamak pendokong Syafieyyah seperti Imam Nawawi, Imam Ghazali dan sebagainya. Bangsa Melayu pada masa dahulu amat berminat dalam ilmu-ilmu kerohanian yang ketika itu banyak dipelopori oleh Imam Ghazali, yang mana Imam Ghazali juga dalah seorang imam besar tasauf yang bermazhab Syafieyyah, jadi secara tidak langsung mazhab Syafie semakin kuat berakar umbi dikalangan bangsa Melayu diNusantara. Setiap permasalahan seperti tahlil, wirid, doa dan sebagainya semuanya telah ada jawapan sebenarnya dalam mazhab Syafie. Ok kat mana pula yang dikata pintu ijtihad masih terbuka, sedangkan ada golongan yang mengatakan dengan bertaqlid buta pada mazhab akan menyebabkan kemunduran umat. Ini juga satu pendapat yang salah, bagi orang yang tidak belajar sunnah dan quran.
Pintu ijtihad masih terbuka sebenarnya, akan tetapi bagi perkara-perkara baru yang mungkin tidak diperbincangkan oleh ulamak-ulamak dalam mazhab kita, umpamanya isu dadah, isu kereta, memiliki komputer dan TV dan sebagainya, maka ianya adalah terbuka seluas-luasnya untuk ulamak-ulamak berbincang dengan penuh tawaduk untuk mendapatkan satu kata putus yang mana ianya boleh memberi kemudahan dan kebaikan kepada semua ummah.
dipetik dari Bicarasufi
Bagi orang awam dan orang yang belum layak sebagai seorang mujtahid mutlak, maka adalah jatuh wajib bermazhab mengikut pandangan jumhur ulamak. Umumnya, golongan Ahlu Sunnah Wal Jamaah adalah bebas untuk mengikut mana-mana mazhab yang telah diiktiraf oleh Ahlu Sunnah Wal Jamaah dalam bab beribadat iaitu
1. Mazhab Hanafi
2. Mazhab Maliki
3. Mazhab Syafie
4. Mazhab Hanbali
Terjadinya mazhab dalam Islam adalah kerana setiap kata-kata, perbuatan, dan kehidupan Rasulullah SAW tidak direkodkan ataupun dikitabkan oleh sahabat-sahabat Rasulullah SAW. Seperkara lagi, apabila baginda SAW wafat, bukan semua sahabat yang boleh menjadi rujukan para sahabat lain ketika itu dalam mengambil satu-satu hukum ugama. Mengikut sejarah terdapat sekumpulan sahabat yang boleh berijtihad mengikut ilmu dan pemahaman mereka yang mereka perolehi dari Rasulullah SAW, diantaranya ialah:
1. Khulafa' Ar-Rasyidin - Sayyidina Abu Bakar, Sayyidina Omar, Sayyidina Othman dan Sayyidina Ali.
2. Isteri Rasulullah SAW - Sayyidatina Aisyah RH
3. Beberapa sahabat yang lain seperti Anas bin Malik, Ibnu Omar, Ibnu Abbas, Ibnu Mas'ud dsb.
Ada juga dikalangan sahabat yang kuat menggunakan hukum ra'yi ataupun ijtihad dalam mengeluarkan sesuatu fatwa, dan beliau amat ahli serta mahir dalam penggunaakan hukum ra'yi, dan beliau adalah Ibnu Mas'ud RA. Ibnu Mas'ud RA adalah diantara sahabat kecil yang sebaya dengan sahabat kecil yang lain seperti Ibnu Omar, Ibnu Abbas dan dan nama mereka semuanya adalah Abdullah. Ibnu Mas'ud boleh dikatakan bersama Rasulullah SAW hampir seluruh masa kecil dan remajanya, dan beliau dihantar ke Kufah pada zaman Sayyidina Omar ibnu Khattab (kalau tak silap saya) sebagai wakil governor disana. Maka di Kufah pulalah berkembang ilmu fekah mengikut kaedah-kaedah Ibnu Mas'ud RA, dan susur galur tersebut sampai kepada Imam Abu Hanifah ataupun Abu Nu'man Bin Thabit pengasas Mazhab Hanafi.
Manakala Anas bin Malik RA pula yang menjadi khadam kepada Rasulullah SAW sehingga akhir hayat baginda SAW tinggal di Madinah dan mempunyai seorang khadam yang bernama Nafi', dimana Nafi' ini menjadi guru kepada guru Imam Malik bin Anas, maka disini pula timbul keadah "Hukum yang berdasarkan kepada Adat Ahlu Madinah" yang diasaskan oleh Imam Malik bin Anas. Ini adalah kerana tempoh hidup diantara guru Imam Malik dengan Anas bin Malik RA tidak jauh, malah dikatakan mengikut sejarah Imam Malik sempat berguru pula dengan tabiin.Begitulah juga sejarah-sejarah para sahabat yang lain, yang mana mereka ini bertaburan diserata pelosok dunia mengembangkan syiar Islam kepada sekelian ummah. Umpamanya, mengikut sejarah Ibnu Abbas RA pula bermukim di Mekah Al-Mukarramah sepanjang hayat beliau dan dari situ pula lahirlah ulamak pendiri mazhab iaitu Imam Muhammad bin Idris As-Syafie, atau lebih dikenali sebagai Imam Syafie. Begitu juga dengan sejarah Imam Hanbali.
Kaedah-kaedah yang digunakan oleh para Imam pendiri mazhab sebenarnya bukanlah asing, ianya telah digunakan oleh para sahabat dan tabiin sebelum mereka. Umpamanya dalil berijtihad ataupun hukum ra'yi kesemua imam mazhab mengatakan boleh berijtihad adalah disebabkan mereka bersandar pada satu hadis yang masyhur ketika Rasulullah SAW mengirim Muaz bin Jabal sebagai wakil baginda ke suatu daerah dimana baginda SAW bertanyakan apakah panduan yang beliau akan gunakan ketika bertugas, maka sahut Muaz bin Jabal beliau akan gunakan Quran dan Hadis dan sekiranya tidak terdapat darinya maka beliau akan berijtihad berdasarkan kepada kehendak Al-Quran dan Hadis.
Jika kita selusuri sejarah Imam 4 mazhab, kesemua mereka hafal beribu-ribu buah hadis dan disamping itu pula mereka hafal Al-Quran sejak dari kecil lagi. Mereka pula berguru dengan sekian ramai ulamak-ulamak yang muktabar dizaman mereka dan mereka juga fasih dalam setiap nahu, sarof dan balaghoh dalam bahasa Arab. Jadi bolehlah saya mengatakan mereka telah berjasa besar dalam umat Islam itu sendiri dan memang tidak dapat dinafikan bahawa memang terdapat sedikit khilafiyyah dalam menafsirkan satu-satu hadis diantara imam tersebut, namun perbezaan mereka tidaklah sampai menjadi pertikaian lidah yang menyebabkan berpecahnya umat Islam. Kita lihat sahaja, Daulah Abbasiyyah ketika itu berpegang kepada ajaran Imam Hanafi dimana Qadi Abu Yusof salah seorang anak murid kanan Imam Abu Hanifah menjadi penasihat agama kepada Khalifah Abbasiyyah dan ketika itu pula Imam Syafie dan Maliki masih hidup, dan mereka pula tidak sedikitpun mempertikaikan akan fatwa-fatwa yang dikeluarkan oleh mazhab Hanafi, sebab mereka juga maklum akan kaedah-kaedah yang digunakan oleh mazhab Hanafi, dimana ianya juga menjadi sebab bagi Imam Syafie untuk keluar merantau ke Kufah dari Madinah untuk mempelajari akan kaedah ra'yi tersebut. Tambahan pula, ketika Imam Syafie menjadi imam kepada pengikut-pengikut Imam Hanafi di Kufah, beliau tidak membawakan bacaan Qunut ketika sembahyang subuh kerana menghormati akan pandangan Imam Hanafi, dan apabila Imam Syafie pulang ke kampungnya beliau pula membacakan Qunut pada pengikut-pengikut beliau ketika sembahyang Subuh.
Mengikut satu riwayat Imam Malik pernah ditanyakan oleh Khalifah Harun Ar-Rasyid, agar diselaraskan kesemua negeri-negeri Islam mengikut pandangan Imam Malik bin Anas, namun ianya tidak persetujui oleh beliau kerana menurut beliau ianya akan menyebabkan kesukaran kepada umat Islam sekiranya hanya menerimapakai pandangan beliau sahaja.
Apabila umat Islam semakin meluas, maka pemahaman terhadap Islam itu menjadi bermacam-macam, maka kita seharusnya merasa bersyukur bahawa dengan wujudnya Imam 4 mazhab tadi sedikit sebanyak telah memudahkan kita dalam urusan ibadat seharian. Jika tidak, kita terpaksa membuka kitab Al-Quran dan Hadis yang dalam berbahasa Arab, yang mana kemungkinan besar kita tidak akan dapat mendapat akan maksud pengertian yang sebenar, dan dikhuatiri akan terpesong dari maksud ayat yang sebenar, ini akan menjadi lebih bahaya. Tidak semua orang tahu akan ilmu mustalah hadis, tidak semua pula arif akan jenis-jenis ayat dalam Al-Quran, dan bermacam-macam lagi. Jika perkara ini dibiarkan, maka kita akan dapati dengan mudah dalam satu rumah orang-orang akan berwuduk dengan pelbagai cara dan fesyen, dan masing-masing akan berkata bahawa dialah lebih faham akan maksud Quran dan hadis, kita akan dapati pelbagai cara orang bayar zakat, pelbagai cara orang berkahwin, kahwin mutaah dibenarkan, dan bermacam-macam ragam ibadat yang bakal dilakukan oleh manusia. Yang inilah yang amat dikhuatiri oleh ulamak-ulamak dahulu ketika mereka berperang dengan golongan yang anti-mazhab ataupun la-mazhabiyyah. Penghujungya, umat Islam dalam satu keluarga pun akan bergaduh sesama sendiri. Kita sendiri boleh bayangkan keadaan begitu apabila semua orang boleh menafsirkan Quran dan Hadis dengan cara sendiri.
Kita sepatutnya maklum bahawa setiap perbahasan mengenai ibadat sudah pun ada keputusannya dalam mazhab yang empat, jadi terpulanglah kita nak mengikut yang mana. Sekiranya kita tak suka kepada Qunut, dan rasa susah untuk mengamalkannya kita boleh ikut mazhab Hanafi ataupun Hanbali. Akan tetapi janganlan ambil bab Qunut sahaja, sekiranya kita memilih Hanbali disebabkan kita yakin bahawa pendapat Imam Hanbalilah lebih bagus dari Imam Syafie dlaam bab Qunut, maka kita wajib untuk ikut keseluruhan cara ibadat mazhab Hanbali, bermula dari bab taharahnya sehinggalah pada bab batalnya, begitu juga yang lain. Jangan buat ikut sedap hati, mana terasa nak pakai, kita petik pandangan mereka mengikut kesesuaian hawa nafsu kita, sesudah itu kita canangkan ianya mengikut Quran dan Hadis. Ini satu pendapat yang melampaui batas, dan tidak wajar untuk diterima.
Kita lihat pula dikalangan orang Melayu di Nusantara baik di Malaysia, Indonesia, Brunei, Patani, dan di Mindanao sebab musabab mazhab Syafie lebih diterima dan ianya pula dikembangkan oleh ulamak-ulamak Syafiyyah yang terdiri dari kalangan ulamak-ulamak Arab dari Hadramaut, Gujarat, dan malah dikalangan bangsa Melayu itu sendiri. Umat Melayu ini jika dikaji latarbelakang mereka, adalah satu golongan yang amat patuh dalam beragama. Mereka akan cuba sedaya upaya untuk menjadi seorang muslim yang taat beragama, maka disitulah kenapa mazhab Syafie lebih diterima, kerana mengikut keterangan Ibnu Batutah seorang pengembara Islam yang sempat singgah disebuah negeri Melayu, beliau menyatakan bahawa beliau sempat bertemu dengan seorang raja yang adil lagi amat alim dalam mazhab Syafie. Mengikut kajian saya pula, mazhab Syafie adalah halus, dan setiap isu dan permasalahan telah diperbincangkan dengan lebih mendalam oleh ulamak-ulamak pendokong Syafieyyah seperti Imam Nawawi, Imam Ghazali dan sebagainya. Bangsa Melayu pada masa dahulu amat berminat dalam ilmu-ilmu kerohanian yang ketika itu banyak dipelopori oleh Imam Ghazali, yang mana Imam Ghazali juga dalah seorang imam besar tasauf yang bermazhab Syafieyyah, jadi secara tidak langsung mazhab Syafie semakin kuat berakar umbi dikalangan bangsa Melayu diNusantara. Setiap permasalahan seperti tahlil, wirid, doa dan sebagainya semuanya telah ada jawapan sebenarnya dalam mazhab Syafie. Ok kat mana pula yang dikata pintu ijtihad masih terbuka, sedangkan ada golongan yang mengatakan dengan bertaqlid buta pada mazhab akan menyebabkan kemunduran umat. Ini juga satu pendapat yang salah, bagi orang yang tidak belajar sunnah dan quran.
Pintu ijtihad masih terbuka sebenarnya, akan tetapi bagi perkara-perkara baru yang mungkin tidak diperbincangkan oleh ulamak-ulamak dalam mazhab kita, umpamanya isu dadah, isu kereta, memiliki komputer dan TV dan sebagainya, maka ianya adalah terbuka seluas-luasnya untuk ulamak-ulamak berbincang dengan penuh tawaduk untuk mendapatkan satu kata putus yang mana ianya boleh memberi kemudahan dan kebaikan kepada semua ummah.
dipetik dari Bicarasufi
No comments:
Post a Comment